Vreugde, vreugde! De politieke implicaties van de Ode an die Freude

Ook als je het niet zou willen ben je bekend met de negende symfonie van Ludwig van Beethoven. Het slotkoor van het laatste deel, Ode an die Freude, is na zijn eerste verschijning behoorlijk viral gegaan, en keerde terug in een schier oneindige vloed van verschillende zettingen en situaties. De makkelijk mee te zingen melodische lijn van het slotkoor, in combinatie met de originele jubelende tekst van Friedrich Schiller, hebben door de tijd heen een enorme bron van inspiratie gevormd. Hier de eerste strofe, voor een idee:

Freude, schöner Götterfunken,         Vreugde, schone Godesvonk,
Tochter aus Elysium,                           Dochter van Elysium,
wir betreten feuertrunken,               Vuurdronken gaan we binnen,
Himmlische, dein Heiligtum.           Hemelse, uw heilig schrijn!
Deine Zauber binden wieder,           Uw betov’ring bindt weer samen
was die Mode streng geteilt,         Wat het stijlzwaard heeft doorkliefd.
alle Menschen werden Brüder,         Alle mensen worden broeders
wo dein sanfter Flügel weilt.            Waar uw zachte vleugels zijn*

Slavoj Žižek geeft in zijn The Pervert’s Guide to Ideology een kleine bloemlezing van de toepassingen die het befaamde slotlied in de twintigste eeuw heeft gekend: het Nazisme en het bolsjewisme, tijdens de Chinese Culturele Revolutie, bij een hele trits Olympische Spelen zijn maar enkele voorbeelden waar Beethovens Ode mocht schitteren.

Schiller vatte de boodschap van het originele gedicht bondig samen als “een viering van de broederschap van de mens” – een eigenschap die beslist een goed feestje waard is. Dat idee van broederschap is er ook de oorzaak van dat Beethovens hymne zo universeel toepasbaar bleek: broederschap en verzoening, daar is weinig op af te dingen. Maar is de Ode an die Freude wel die ondubbelzinnige broederschapsbezinging, zoals ze vaak verbasterd wordt?
Lees verder Vreugde, vreugde! De politieke implicaties van de Ode an die Freude