Categorieën
artikelen

De wonderlijke Holocaustcocktail van Misha Defonseca

Misha, een memoire uit 1997 geschreven door de Belgische Misha Defonseca, vertelt het verhaal van een achtjarig Joods meisje in de Tweede Wereldoorlog, wiens ouders waarschijnlijk zijn gedeporteerd naar Oost-Europa, en die bij verre koudbloedige familie wordt ondergebracht. Aldaar wordt ze genegeerd en mishandeld, waarop ze haar pleeggezin ontvlucht en op zoek gaat naar haar ouders. In een tijdsspanne van vier jaar gaat ze te voet door Duitsland en Polen, uiteindelijk eindigend in de Oekraïne. Verwilderd als ze raakt, wordt ze als klap op de vuurpijl ook nog geadopteerd door een roedel wolven, en vangt ze een glimp van Auschwitz op.

Kort na publicatie duiken al de eerste twijfels over de waarachtigheid van Misha op. Niet alleen deden de passages over wolven flink wat wenkbrauwen verrijzen, maar er zaten ook veel historische fouten in. Defonseca beantwoordde de kritische geluiden met het verweer dat ze eenvoudigweg niet meer wist hoe haar familie heette, noch haar plaats van geboorte, waardoor het onmogelijk was om de onderste steen boven te krijgen. In 2008, elf jaar na dato, kwam eindelijk aan het licht dat het hele gebeuren bij elkaar verzonnen was. Ze was de gehele oorlog op de basisschool in Brussel gebleven. Wel waren haar ouders verzetsstrijders, en ook als zodanig omgekomen in de oorlog.

Net zoals ik me eerder al eens afvroeg bij een andere oplichter ben ik ook hier benieuwd: waarom werd zij zolang geloofd? Niet als belerende en betweterige retorische vraag, maar oprecht: wat zit er in haar literatuur wat maakt dat mensen het willen geloven?

Categorieën
artikelen

Discours als regelgever van de werkelijkheid

De westerse wereld is goed vertrouwd met de Holocaust en zijn beeldcultuur, hoofdzakelijk dankzij getuigenissen en autobiografieën. In 1995 publiceerde Binjamin Wilkomirski zijn vermeende autobiografie Bruchstücke. Aus einer Kindheit 1939–1948, een verzameling autobiografische notities over zijn barre tocht in die tijd langs plekken als Majdanek en Auschwitz. Na publicatie werd de memoire zeer goed ontvangen en zowel nationaal als internationaal uitgebreid geprezen.

Niettemin werd drie jaar later de authenticiteit van de mémoire ter discussie gesteld. De eerste krantenartikelen verschenen die Wilkomirski’s claim op het Holocaustslachtofferschap weerlegden: hij zou eigenlijk Bruno Dössekker heten, in Zwitserland geboren zijn en bovendien nooit in de buurt geweest van een concentratiekamp. De bevindingen van Stefan Mächler in 2001 legitimeerden tot slot alle twijfels rondom Wilkomirski’s autobiografie: hij was inderdaad absoluut niet wie hij zei dat hij was.

Hoe kon Bruchstücke als waarheidsgetrouwe Holocaustgetuigenis worden gelezen?